ΑΦΙΕΡΩΜΑ: Φως σε μια αθέατη περίοδο της Θεσσαλονίκης
Επιμέλεια αφιερώματος, εισαγωγή, συνέντευξη: Στέλιος Κούκος
Ενώ το νεοελληνικό κράτος λίγα χρόνια μετά την εκδήλωση της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 ήταν γεγονός και ενώ διάφορες άλλες περιοχές είχαν εν τω μεταξύ αρχίσει να απαλλάττονται από τον τουρκικό ζυγό, εντούτοις στη Μακεδονία του τέλους του 19ου αιώνα θα καταγράφονται ακόμη ιστορικά γεγονότα και περιστατικά που θα αφορούν το κεφάλαιο περίοδος τουρκοκρατία.
Ανάμεσα σ' αυτά θα πρέπει να αναφέρουμε τη "Σφαγή των προξένων" στη Θεσσαλονίκη του 1876, ένα γεγονός το οποίο πήρε ευρύτερες διεθνείς διαστάσεις με ξένα πλοία να βομβαρδίζουν προειδοποιητικά την πόλη και να απειλούν για την κατάληψη της.
Αλλά και οι ίδιοι οι Έλληνες Μακεδόνες δεν μένουν απαθείς απέναντι στις ποικίλες πολεμικές και πολιτικές εξελίξεις, διαθέσεις και ορέξεις γύρω από τη δική τους εθνική τακτοποίηση και αποκατάσταση.
Έτσι το 1878 θα επαναστατήσουν διαμαρτυρόμενοι κατά της Συνθήκης του Αγίου Στεφάνου η οποία παραχωρούσε μεγάλο τμήμα της Μακεδονίας στη Βουλγαρία. Και βέβαια όταν οι βούλγαροι κομιτατζήδες θα προσπαθήσουν να επιβάλουν διά της βίας και της τρομοκρατίας την βουλγαρική ταυτότητα στην περιοχή οι Έλληνες θα αντιταχθούν και θα απαντήσουν και αυτοί ένοπλα στην ανταρτική σύρραξη που μας είναι είναι γνωστή ως Μακεδονικός Αγώνας.
Βέβαια το σκηνικό και η ανθρωπογεωγραφία στην πρωτεύουσα της υπόδουλης ακόμη Μακεδονίας τη Θεσσαλονίκη είναι πολύ διαφορετική, τόσο από τη λοιπή Ελλάδα όσο και από τη μακεδονική ενδοχώρα. Στην πολυεθνική αστική Θεσσαλονίκη κυριαρχούν η Εβραϊκή, η Μουσουλμανική και η Ελληνική Κοινότητα ενώ διανθίζεται και από άλλες πολύ μικρότερες εθνότητες. Και το σίγουρο είναι πως οι πολιτικές προτεραιότητες των εθνικών ομάδων για την περιοχή αυτή δεν τέμνονται μεταξύ τους και δεν συναντώνται σε κάποια κοινή συντεταγμένη.
Μπορούν όμως να συνευρίσκονται σε κοσμοπολίτικες συνάξεις και τα καλλιτεχνικά σαλόνια της πόλης. Και μάλιστα σε ένα "ανωτέρου" είδους πολιτισμό ο οποίος αν δεν τους φέρνει ουσιαστικά πιο κοντά, σίγουρα δεν τους απομακρύνει. Εισαγόμενες, δυτικότροπες θεατρικές και μουσικές παραστάσεις αλλά και μουσικές συναυλίες δυτικοευρωπαϊκού τρόπου είναι στη διάθεση της καλής κοινωνίας της πόλης ως ένας ευρύτερος διαπολιτισμικός τόπος συνάντησης.
Ευρωπαϊκού επιπέδου ή "εφάμιλλες του ευρωπαϊκού" όπως θα έλεγε και ο Γιάννης Τσαρούχης, είναι και οι εκδηλώσεις που μεταφέρονται, ή εισάγονται αν θέλετε από την Αθήνα. Εδώ όμως τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά αφού οι εξ Αθηνών μετακαλούμενοι θίασοι ανεβάζουν και έργα πατριωτικού και εθνικού ενδιαφέροντος. Άξιον απορίας παρουσιάζει η παραχώρηση σχετικής αδείας για τα θεάματα του είδους αυτού από τις οθωμανικές αρχές ακόμη και όταν πρόκειται για έργα που σχετίζονται με την Ελληνική Επανάσταση. Βέβαια και αυτό δεν είναι άμοιρο της ευρύτερης οθωμανικής πολιτικής στην περιοχή. Έτσι η Θεσσαλονίκη μπορεί να απολαμβάνει ότι παρουσιάζεται στην Αθήνα αλλά και την ίδια την ατμόσφαιρα της πνευματικής της ζωής.
Την ίδια εποχή βεβαίως αναπτύσσονται και πολιτιστικά σωματεία που και τα ίδια αποτελούν πυρήνες, νησίδες καλλιτεχνικής και πνευματικής ζωής για την πόλη. Βέβαια και τα καλλιτεχνικά αυτά σωματεία δεν είναι άμοιρα της ευρύτερης πολιτικής κατάστασης και του τι συμβαίνει στην ευρύτερη περιοχή. Και έτσι άνετα μπορεί να ισχυριστεί κάποιος πως... “υπέκρυπταν Μακεδονικό Αγώνα" αλλά και πως ενστάλαζαν την προσμονή και την αγωνία για την απελευθέρωση!
Αφορμή για το αφιέρωμα αυτό είναι η έκθεση που πραγματοποιείται αυτόν τον καιρό στο Κέντρο Ιστορίας Θεσσαλονίκης του δήμου της πόλης με θέμα "Η καλλιτεχνική ζωή στη Θεσσαλονίκη 1860-1912" από τις συλλογές του οικογενειακού αρχείου του Γεωργίου Κωνσταντινίδη. Ένα αρχείο για το οποίο όπως αναφέρουν οι ειδικοί έρχεται να φωτίσει με μοναδικά ντοκουμέντα την περίοδο αυτή και να καλύψει ένα μεγάλο κενό των γνώσεων μας για την εποχή.
* Για να διαβάσετε το αφιέρωμα σε μορφή pdf πατήστε εδώ
ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
