Kάθε νέο εύρημα που έρχεται στο φως δίνει και νέες ελπίδες ότι θα μπορούσε να δώσει λύση στο γρίφο του τύμβου Καστά, όπου η ΚΗ΄Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιιοτήτων ολοκλήρωσε πριν από λίγες εμβδομάδες μία από τις πιο πολυσυζητημένες ανασκαφές όλων των εποχών.

Τη θέση της αρχαιολογικής σκαπάνης παίρνουν όλα τα εργαλεία σύγχρονης τεχνολογίας που αναλαμβάνουν να φέρουν στην επιφάνεια όλα όσα ο χρόνος και το χώμα έχουν κρύψει τόσους αιώνες τώρα. Ετσι, τουλάχιστον μέχρι να έχουμε τα πρώτα απτά αποτελέσματα από τη γεωφυσική διασκόπηση ως προς την πιθανότητα – για την οποία πολλοί αρχαιολόγοι εκφράζουν πεποίθηση – ότι το υπέδαφος του λόφου Καστά κρύβει ακόμη και άλλα μυστικά, και να αρχίσει η πολύμηνη διαδικασία εξέτασης του σκελετικού υλικού του νεκρού από την εξειδικευμένη ανθρωπολογική ομάδα, που θα αναλάβει το έργο φαίνεται το ενδιαφέρον να μετατοπίζεται στο πεδίο της συντήρησης των ευρημάτων.

Η κυκλοφορία των φωτογραφιών από τις ανθρώπινες παραστάσεις που βρέθηκαν στα «επιστύλια» - τα εισαγωγικά τα τοποθετεί το ίδιο το υπουργείο στην ανακοίνωσή του – προκάλεσε και πάλι το ενδιαφέρον. Αν και τα στοιχεία που δίνονται στην ανακοίνωση δεν επαρκούν για να υπάρχει μια ολοκληρωμένη εικόνα, συμπληρωματική και υποστηρικτική των φωτογραφιών, ειδήμονες και μη επιχειρούν μέσα από υποθέσεις και ερμηνείες να «αποκρυπτογραφήσουν» τα κρυμμένα νοήματα της παράστασης.

Εχει διατυπωθεί από ορισμένους αρχαιολόγους η υπόθεση ότι η όλη σύνθεση δείχνει ότι αναφέρονται σε συμβολικές νίκες του νεκρού σε αγώνες. Σε αυτήν την περίπτωση, βέβαια, ο νεκρός είναι υποχρεωτικά άνδρας, καθώς οι γυναίκες δε συμμετείχαν σε αθλητικούς αγώνες. Πιθανότατα να αποτελεί ένα στιγμιότυπο, μία σκηνή μίας καθορισμένης τελετουργίας, καθώς οι μορφές, η γυναικεία συγκεκριμένα, έχει μία συγκεκριμένη στάση σώματος, με το χέρι ψηλά, που παραπέμπει σε κάτι τέτοιο.

«Αποσπασματική» εικόνα
Η παρουσία της φτερωτής Νίκης φαίνεται να συνάδει με αυτήν την υπόθεση, ενώ ο τρίποδας θα μπορούσε να ιδωθεί και ως έπαθλο νίκης. Ο ομότιμος καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας ΑΠΘ Μιχάλης Τιβέριος συνιστά προσοχή και σύνεση, από την πλευρά του, στη διατύπωση τέτοιου είδους ερμηνειών και θεωριών. «Βλέπω τη γυναικεία μορφή, δεν είμαι σίγουρος για το φύλο της άλλης μορφής, καθώς και το ζώο, το οποίο είναι λογικά βοοειδές στο κέντρο. Ομως, για να μπορεί κάποιος να προχωρήσει σε ερμηνείες ή συσχετισμούς χρειάζεται περισσότερα στοιχεία. Με άλλα λόγια, δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αυτήν τη στιγμή αν η συγκεκριμένη παράσταση που έχει έρθει στο φως είναι ολόκληρη η παράσταση ή κομμάτι μίας μεγαλύτερης. Αν ισχύει το δεύτερο, είναι επιπόλαιο να προσπαθούμε να βρούμε νοήματα και συμβολισμούς σε μία αποσπασματική εικόνα».

Σύμβολα
Αν υποθέσουμε ότι πράγματι το ζώο που βρίσκεται στο κέντρο της παράσταση είναι ταύρος, οι πρώτοι συνειρμοί που γίνονται αφορούν θυσίες, καθώς ο ταύρος ήταν ένα ζώο κατάλληλο για θυσίες στην αρχαία Ελλάδα. Τρίποδες σαν αυτόν που διακρίνεται στην παράσταση χρησιμοποιούνταν στην αρχαία Ελλάδα ως αφιερώματα – συνδέοονται λοιπόν με συγκεκριμένες τελετουργίες ή λατρευτικές διαδικασίες.


Σε άλλους μακεδονικούς τάφους
Σε ζωφόρους άλλων μακεδονικών τάφων έχουν βρεθεί παραστάσεις που απεικονίζουν σκηνές συμποσίου, ένα κυνήγι, μια μάχη. Στον προθάλαμο του τρίτου μακεδονικού τάφου που ήταν ασύλητος στη Μεγάλη Τούμπα της Βεργίνας βρέθηκε παράσταση με αρματοδρομία είκοσι ενός αρμάτων. Στο μακεδονικό τάφο στον Αγιο Αθανάσιο, υπάρχει μια σκηνή συμποσίου όπου εικονίζονται οι Μακεδόνες προσκεκλημένοι καθώς προσέρχονται να λάβουν μέρος στο συμπόσιο με άλογα ή πεζή και με τα όπλα τους.


Χρώμα
Τα ίχνη χρώματος κόκκινου, μπλε και ώχρας διακρίνονται, μεταξύ άλλων, στα ενδύματα των ανθρώπινων και φτερωτών μορφών, στην κεφαλή της γυναικείας φιγούρας και στον τρίποδα. Υπενθυμίζουμε ότι η εύρεση ιχνών κόκκινου και μπλε χρώματος στο μνημείο αποτελεί ακόμη ένα σημάδι πολυτέλειας. Από την άλλη, η συντήρηση των χρωμάτων αποτελεί από μόνη της μία μεγάλη πρόκληση, καθώς χρειάζονται ειδικές θερμοκρασίες ψύχους.
Σύμφωνα με ιστορικές πηγές, το πορφυρό χρώμα, γνωστό ως «πορφύρα» από αρχαιοτάτων χρόνων, βασιλική βαφή, ήταν η ωραιότερη και ακριβότερη βαφή. Η πορφύρα θεωρήθηκε από την αρχή ευγενές χρώμα και σύμβολο των θεών και βασιλιάδων. Η λέξη «πορφύρα» αναφέρεται σε μία οικογένεια κοχυλιών, ενώ η παραγωγή της ήταν πολύ επίπονη, καθώς απαιτούνταν μεγάλος αριθμός κοχυλιών και άλλων μαλακίων, από τα οποία συγκεντρωνόταν σταγόνα σταγόνα.
Το μπλε χρώμα που χρησιμοποιούνταν από την κλασική αρχαιότητα είναι ο αζουρίτης, από το λαζουρίτη (lapis lazuli), που σημαίνει πέρα από τις θάλασσες, διότι υπήρχε αποκλειστικά στην Περσία. Για την παραγωγή του απαιτούνταν περίπλοκες μέθοδοι, γι' αυτό και ήταν ακριβό υλικό και μέσο για πολυτέλεια.

Θριγκός

Να σημειωθεί ότι οι παραστάσεις έχουν έρθει στο φως μέσα από την εξέλιξη των εργασιών συντήρησης στα επτά μαρμάρινα τμήματα των «επιστυλίων» που βρέθηκαν στον τρίτο χώρο και δεύτερο θάλαμο του ταφικού μνημείου. Πρόκειται για τα επιστύλια εκείνα που είχαν απασχολήσει από την πρώτη στιγμή τα ΜΜΕ, καθώς όταν βρέθηκαν είχε διαρρεύσει η πληροφορία ότι επρόκειτο για επιγραφές – πληροφορία που αργότερα διαψεύστηκε από το υπουργείο. Διευκρινίζεται από την ανακοίνωση ότι «η θέση των μαρμάρινων μελών, τα οποία αποτελούν τμήμα θριγκού, φέρουν γραπτό διάκοσμο και ήταν τοποθετημένα πάνω από τους ορθοστάτες των τοίχων και κάτω από τις μαρμάρινες δοκούς της οροφής, οι οποίες, όπως έχει ανακοινωθεί, φέρουν, επίσης, γραπτό διάκοσμο, ήτοι μίμηση φατνωμάτων, με εγγεγραμμένους ρόδακες». Αξίζει να υπογραμμιστεί ότι ο θριγκός αποτελείται από επιστύλιο και ζωφόρο, η οποία με τη σειρά της περιλαμβάνει τις μετόπες και τα τρίγλυφα. Καταξιωμένος καθηγητής Αρχαιολογίας του ΑΠΘ είχε μιλήσει στον «Α» για την πιθανότητα οι παραστάσεις να βρίσκονται στη ζωφόρο και όχι στα επιστύλια, από την πρώτη στιγμή, καθώς ζωγραφικές αναπαραστάσεις σε μακεδονικούς τάφους έχουν βρεθεί, αλλά μόνο σε ζωφόρους, όχι σε επιστύλια. Τα τελευταία μπορεί να είναι χρωματισμένα, όχι όμως να φέρουν παραστάσεις.









με πληροφορίες από Αγγελιοφόρο