“Καταγγέλλοντας τη βία” ...της Ανατολής Γκαγκοπούλου*
Καταγγέλλοντας
τη βία
Σε μια εποχή
που η κοινωνική συνοχή ισορροπεί επικίνδυνα λόγω οικονομικών κυρίως ανισοτήτων,
οι γενικευτικές διαπιστώσεις δεν τη βοηθούν. Τόσο το κακό όσο και το καλό δεν
αφορούν όλους και είναι άδικο να διασύρεται και να αμαυρώνεται το σύνολο για τα
λάθη κάποιων. Ακόμη κι όταν αρνητικές συμπεριφορές εντοπίζονται σε ποσοστά που
τείνουν να αποτελέσουν την πλειοψηφία , το δικαίωμα της μειοψηφίας να
διατηρήσει την αξιοπρέπειά της πρέπει να αναγνωριστεί. Στο πλαίσιο αυτό ο
καταιγισμός καταγγελιών που βγαίνουν στη δημοσιότητα για σεξουαλική παρενόχληση
από ανθρώπους- κυρίως άντρες- των τεχνών, της πολιτικής ,του αθλητισμού, της
εκπαίδευσης και της εκκλησίας σε
παγκόσμιο επίπεδο, γεννούν σοβαρό προβληματισμό για το επίπεδο του πολιτισμού,
την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κυρίως για την εμπιστοσύνη του
πολίτη στη δικαιοσύνη και το κράτος δικαίου γενικότερα.
Οι φορείς
του δυτικού πολιτισμού έως τώρα ένιωθαν υπερήφανοι για τη σύγχρονη δημοκρατία
που έδωσε κατά τον εικοστό αιώνα ποικίλα δικαιώματα στις μάζες και κατέστησε το
δυτικό κόσμο «γη επαγγελίας» για τους απανταχού αναξιοπαθούντες. Η καταπάτηση
θεμελιωδών δικαιωμάτων κυρίως γυναικών
και παιδιών από χώρες που διακρίνονται
από διαφορετικά ιδανικά και διαθέτουν άλλη κουλτούρα γίνεται δεκτή με
αποδοκιμασίες , θλίψη ,οργή ,ίσως και κάποια ανακούφιση και αίσθηση υπεροχής
που όλα αυτά συμβαίνουν κάπως μακριά, σε απόσταση ασφαλείας.
Κι όμως αυτή
τη μακάρια επανάπαυση, την επίπλαστη ευδαιμονία μας, με όλο και μεγαλύτερη
συχνότητα ταράζουν αποκαλύψεις που ντροπιάζουν την ανθρώπινη ιδιότητα και
εγείρουν βαθύτατη ανησυχία για το μέλλον της ανθρώπινης συνύπαρξης. Αυτά που ως
τώρα θεωρούσαμε ότι αποτελούσαν ένα θλιβερό παρελθόν παλαιότερων εποχών
επανέρχονται σε έναν νέο σύγχρονο κόσμο που διαθέτει θεσμούς για την προστασία
των πολιτών. Αν η ρατσιστική και η έμφυλη βία ήταν η καθημερινότητα του
αμερικανικού νότου ή της μεσαιωνικής
Ευρώπης, αν οι σεξουαλικές παρενοχλήσεις γυναικών των λαϊκών κυρίως τάξεων που
αναζητούσαν εργασία έχουν συνδεθεί με τον προηγούμενο αιώνα, γιατί οι ειδήσεις
που σχετίζονται με όλα τα παραπάνω και πολλά ακόμη εγκλήματα κατακλύζουν στις
μέρες μας τις σελίδες των μέσων ενημέρωσης ;
Χωρίς να
παραβλέπεται η πολυπλοκότητα των αιτίων της βίας, είναι αξιοσημείωτο πόση
αλαζονεία γεννά στον άνθρωπο και ποια αίσθηση παντοδυναμίας, οποιαδήποτε θέση
εξουσίας, από αυτήν ενός δασκάλου
μουσικής σε κάποιο γνωστό ωδείο, ενός προπονητή ενόργανης γυμναστικής σε κάποιο
σύλλογο ,ενός ιερέα υπεύθυνου σε οικοτροφείο ή σε μια ενορία ….έως αυτήν ενός σκηνοθέτη
ή μεγαλοπαραγωγού οσκαρικών ταινιών. Η εξουσία που δεν ικανοποιείται με την
απόκτηση χρημάτων αλλά αρέσκεται να ασκείται πιεστικά και να επιβεβαιώνεται καθημερινά με τους
πλέον ανήθικους τρόπους πάνω σε μικρά
παιδιά ή ευειδείς γυναίκες και άντρες. Η απαίτηση της ανοχής, της συμμετοχής,
της λήθης μαζί με την απειλή για διαπόμπευση, ηθική και επαγγελματική εξόντωση
σε περίπτωση καταγγελίας , σε συνδυασμό με τις διασυνδέσεις του θύτη,
υποχρεώνουν τα θύματα να σιωπήσουν. Η σιωπή αυτή αποβαίνει καταστροφική για την
ανθρώπινη υπόστασή τους και έχει αλυσιδωτές συνέπειες στο ίδιο το άτομο και την
κοινωνία.
Ωστόσο η
καταγγελία και η απαίτηση για τιμωρία των ενόχων είναι μια πράξη γενναιότητας
και ευθύνης τόσο προς τον ίδιο τους τον εαυτό, όσο και προς το σύνολο. Από την
άλλη πλευρά οι γενναίες μειοψηφίες οφείλουν να ενθαρρύνουν τις καταγγελίες
αυτού του είδους και να καταδικάζουν τις αποτρόπαιες πράξεις, όχι με σχόλια για κρεμάλες και ευνουχισμό των
εγκληματιών, όπως συνήθως γίνεται , αλλά
με την έμπρακτη στήριξη των θυμάτων, την αποφυγή στιγματισμού τους και
τη διαρκή επαγρύπνηση και εγρήγορση στους
χώρους εργασίας, ψυχαγωγίας και καθημερινής κοινωνικής συναναστροφής.
Ακολουθεί η απαίτηση της κοινής γνώμης για αμερόληπτη τιμωρία των θυτών.
Οποιαδήποτε αμφισβήτηση ή ειρωνική αντιμετώπιση των θυμάτων και μετατροπή της
κοινής γνώμης σε εισαγγελική αρχή αποτελεί επιπρόσθετη επιβάρυνση στην ήδη
τραγική θέση όσων έχουν υποστεί βία. Μόνο έτσι θα διασωθεί ό,τι μπορεί να διασωθεί από τον πολιτισμό μας
που τείνει να εξελιχθεί σε κουλτούρα βίας.
*Η Ανατολή Γκαγκοπούλου είναι φιλόλογος - εκπαιδευτικός στο 2ο ΓΕΛ Ωραιοκάστρου.
